Tijdens het recente Wereldkamp van Broederlijk Delen gaf Reset Vlaanderen samen met SYNOVA, de vrije vakbond, een indringende workshop over een thema dat de kern van de mondiale rechtvaardigheidsbeweging raakt: werknemersrechten. Onder het motto “workers’ rights are human rights” kwamen geëngageerde burgers samen om te reflecteren over de situatie op de werkvloer, van het lokale sociale overleg in Vlaanderen tot de harde realiteit wereldwijd.
Inzichten uit de Global Rights Index 2026
De leidraad voor deze sessie was de kersverse dertiende editie van de ITUC Global Rights Index 2026. Dit jaarlijkse rapport van het Internationaal Vakverbond (ITUC) brengt de schendingen van fundamentele arbeidsrechten in 151 landen in kaart op basis van 97 strikte criteria van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). De algemene conclusie van 2026 is even helder als verontrustend: fundamentele rechten staan onder ongekende druk door een gecoördineerde aanval op democratische principes, door het ITUC treffend omschreven als een “billionaire coup against democracy”. Miljardairs over de hele wereld spannen samen met politieke leiders, vaak van rechts of extreemrechts, om hun macht te consolideren en rechten af te schaffen. In deze staatsgreep zijn vakbonden het doelwit, omdat de werknemers die zij vertegenwoordigen de basis vormen van democratische systemen. Door te strijden voor hun rechten vanuit de frontlinie van de economieën die zij aandrijven, verdedigen werknemers en hun vakbonden de pijlers van democratie, welvaart en vrijheid.
De tactieken variëren, maar degenen die erachter zitten, delen een gemeenschappelijk doel: voorkomen dat de democratie iets oplevert voor de arbeiders.
De harde cijfers van 2026
De statistieken uit het rapport laten zien dat de wereldwijde erosie van rechten versnelt. Een van de meest schokkende datapunten is de stijging van vijf procentpunten in de schending van de vrijheid van meningsuiting en vereniging: in maar liefst 50% van de onderzochte landen worden deze rechten nu actief ingeperkt. Werknemers die vreedzaam protesteren worden steeds vaker gecriminaliseerd en het aantal landen waar werknemers het slachtoffer werden van fysiek geweld steeg fors naar 32% (een toename van zes procentpunten ten opzichte van het afgelopen jaar).
In de helft van alle onderzochte landen (75 landen) maakten autoriteiten zich schuldig aan het willekeurig arresteren en detineren van werknemers. Het stakingsrecht werd in maar liefst 87% van de landen geschonden, en collectieve onderhandelingen werden in 80% van de landen aan banden gelegd. In driekwart van de wereld (75%) werd het oprichten of registreren van een vakbond actief tegengewerkt en in 72% was er geen sprake van eerlijke toegang tot de rechter. In verschillende landen — waaronder Angola, Colombia, Indonesië en Mexico — moesten vakbondsleiders hun inzet het afgelopen jaar zelfs met hun leven bekopen.
Drie mondiale trends onder de loep
Het ITUC-rapport signaleert drie grote mondiale trends die de toekomst van de arbeidersbeweging in gevaar brengen en die tijdens de workshop uitgebreid werden besproken:
- Gerichte jacht op vakbondsleiders: Regeringen en werkgevers proberen doelbewust de kopstukken van de beweging te intimideren, te arresteren of valselijk te beschuldigen om zo een angstcultuur te creëren en collectieve actie in de kiem te smoren. Het getuigenis van vertegenwoordigers van partnerorganisaties van Broederlijk Delen uit Latijns-Amerika maakte dit heel concreet.
- De opkomst van digitale surveillance: Nieuwe technologieën en kunstmatige intelligentie (AI) worden steeds vaker ingezet om werknemers te monitoren, te disciplineren en vakbondswerk te dwarsbomen.
- Structureel gebrek aan overleg: Overheden voeren in een sneltempo ingrijpende hervormingen van de arbeidswetgeving door zonder vakbonden te goeder trouw te consulteren, wat de positie van de werkende klasse systematisch uitholt. In ons land slaagt men er recent zelfs in om een advies van de sociale partners met een uitgewerkt alternatief gewoon te negeren.
Regionale achteruitgang, ook in Europa
De crisis in werknemersrechten beperkt zich niet tot totalitaire regimes. Zowel Europa als de Amerika’s registreerden hun slechtste gemiddelde landenscore sinds de start van de index in 2014. In Europa (waar de gemiddelde rating daalde tot 2,80) zorgt de politieke verschuiving en de druk van conservatieve krachten voor een vijandig klimaat waarin het stakingsrecht in driekwart van de landen wordt belemmerd. Landen als Frankrijk en Albanië zagen hun rating officieel verslechteren.
In de Amerika’s (gemiddelde score 3,72) kwamen Argentinië en Panama nieuw binnen in de beruchte top 10 van slechtste landen ter wereld voor werknemers, waar ze het gezelschap krijgen van Wit-Rusland, Ecuador, Egypte, Eswatini, Myanmar, Nigeria, Tunesië en Turkije.
De regio Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA) blijft met een score van 4,68 de absolute dieptepunten aanvoeren. De verwoestende oorlog in Gaza en de situatie op de bezette Westelijke Jordaanoever hebben de economische activiteit en vakbondsvrijheden in Palestina volledig verpulverd, terwijl de repressie van kritische stemmen in Israël leidde tot een historische terugval naar rating 4.
Vakbonden als baken van hoop en oproep tot solidariteit
hoopvol
Hoewel de cijfers grimmig zijn, bood de workshop op het Wereldkamp absoluut geen ruimte voor defaitisme. Het voorwoord van het rapport herinnert ons aan een fundamentele waarheid: vakbonden zijn de grootste democratische kracht op aarde. Waar zij sterk zijn, is er aantoonbaar minder ongelijkheid en meer sociale bescherming.
Het rapport deelt gelukkig ook inspirerende succesverhalen die bewijzen dat internationale druk en collectieve actie tastbare resultaten opleveren. Denk aan de recente wetgevende verbeteringen in het Verenigd Koninkrijk en Uruguay, de historische overwinning van flexwerkers in Zuid-Korea, of de vrijlating van de vakbondsvoorzitter in Cambodja na aanhoudende internationale druk.
de weg
Tijdens de workshop daagden we onszelf uit met een cruciale vraag: “Hoe kunnen we vanuit Europa en Vlaanderen solidair zijn met werknemers in landen met rating 5 (zoals Peru of Colombia)?”. Het antwoord dat naar voren kwam, ligt in het versterken van onze eigen sociale dialoog, het vakbondswerk beter bekend maken én het actief steunen van internationale solidariteitsnetwerken.
Rechten zijn immers nooit definitief verworven; ze moeten door elke generatie opnieuw worden verdedigd. Alleen door mondiale solidariteit kunnen we de “billionaire coup” keren en bouwen aan een economie die werkt voor alle mensen, en niet enkel voor de machtige weinigen.
samenvatting Luc Maertens
meer informatie: https://www.ituc-csi.org/global-rights-index
